خودروهای بالای ۲۰ سال فرسوده شدند؛ تکلیف سهمیه بنزین و تردد چه می‌شود؟

آیین نامه اجرایی ماده ۱۰ قانون ساماندهی صنعت خودرو که ۲۴ تیر ۱۴۰۵ در هیئت وزیران تصویب شد، برای خودروهای فرسوده محدودیت های تازه ای تعیین کرده است. بر اساس این آیین نامه، خودروهای سواری بنزینی با عمر بیش از ۲۰ سال وارد محدوده فرسودگی می شوند و در ادامه با محدودیت هایی در سوخت، تردد، نقل و انتقال و فعالیت حمل و نقل مواجه خواهند شد.

نکته مهم این است که رسیدن خودرو به سن فرسودگی با اسقاط آن یکی نیست. یعنی خودرو به محض رسیدن به شرایط فرسودگی، مشمول مقررات می شود و مالک باید برای جایگزینی آن اقدام کند.

مهم ترین محدودیت ها عبارت اند از:

هدف این مقررات، کاهش مصرف سوخت، آلودگی هوا و افزایش ایمنی ناوگان اعلام شده است. اما برای مالک، ماجرا فقط یک موضوع زیست محیطی نیست؛ چون خودرو ممکن است وسیله اصلی رفت و آمد یا کسب درآمد او باشد.

سهمیه سوخت خودروهای فرسوده حذف می شود

یکی از مهم ترین محدودیت ها به سوخت مربوط است. خودرویی که به سن فرسودگی رسیده باشد،

سهمیه سوخت با نرخ اول و دوم دریافت نمی کند.

 این موضوع به معنی حذف کامل کارت سوخت نیست. مالک می تواند با ثبت نام در سامانه مربوط به جایگزینی خودروهای فرسوده، طبق شرایط آیین نامه برای صدور یا فعال سازی کارت سوخت اقدام کند. بنابراین باید میان کارت سوخت و سهمیه سوخت تفاوت گذاشت.

تردد و معامله خودرو هم محدود می شود

محدودیت ها به سوخت ختم نمی شوند. خودروهای فرسوده، با رعایت شرایط ماده ۵، در کلان شهرها مشمول ممنوعیت تردد، نقل و انتقال و تعویض پلاک می شوند. این یعنی خودروی فرسوده نه تنها برای استفاده روزمره محدود می شود، بلکه امکان معامله و جابه جایی رسمی آن نیز از بین می رود. برای اجرای ممنوعیت تردد هم پلیس راهور مکلف شده کد جریمه خودروهای فرسوده را در دوربین های نظارتی تعریف کند. در نتیجه، کنترل این خودروها می تواند به صورت سیستمی انجام شود و تخلف آنها از طریق دوربین ثبت شود.

رانندگان تاکسی اینترنتی چه می شوند؟

یکی از مهم ترین تبعات این مقررات برای افرادی است که از خودروی شخصی خود برای کسب درآمد استفاده می کنند. خودروهای مشمول فرسودگی اجازه فعالیت در تاکسی های اینترنتی، حمل و نقل عمومی و خدمات حمل بار و مسافر را نخواهند داشت. برای راننده ای که با اسنپ یا تپسی کار می کند، خودرو فقط وسیله رفت و آمد نیست؛ ابزار کار است. بنابراین کنار گذاشته شدن خودرو از این فعالیت ها می تواند مستقیما درآمد مالک را کاهش دهد. اینجا یک مسئله اقتصادی جدی شکل می گیرد:

اگر راننده توان خرید خودروی جدید را نداشته باشد، چگونه باید خودرویش را جایگزین کند؟

پنج سال فرصت برای مالکان در نظر گرفته شده است

آیین نامه برای مالکانی که وارد فرآیند اسقاط شده اند، یک فرصت موقت هم در نظر گرفته است. اگر مالک در سامانه مربوط ثبت نام کند، آمادگی خود را برای اسقاط اعلام کند و در صف طرح های اسقاط قرار بگیرد، خودرو می تواند تا زمان فراهم شدن شرایط و تسهیلات اسقاط از محدودیت های مربوط به خودروی فرسوده مستثنی شود. سقف این معافیت پنج سال است.

این مهلت برای شرایطی است که امکان اسقاط هنوز برای مالک فراهم نشده باشد. اما اگر شرایط و تسهیلات اسقاط فراهم شود و مالک از خروج خودرو خودداری کند، محدودیت ها دوباره اعمال می شوند. بنابراین ثبت نام به تنهایی به معنی معافیت دائمی نیست.

مشکل اصلی؛ توان خرید خودروی جایگزین

اصل خروج خودروهای فرسوده از ناوگان قابل دفاع است. خودروهای قدیمی معمولا مصرف سوخت و آلایندگی بیشتری دارند و از نظر ایمنی و هزینه نگهداری نیز شرایط مناسبی ندارند. اما یک مشکل اقتصادی وجود دارد:

بسیاری از مالکان خودروی فرسوده توان خرید خودروی جدید را ندارند.

اگر مالک توان مالی کافی داشت، احتمالا سال ها با خودروی قدیمی ادامه نمی داد. این مسئله برای رانندگان تاکسی های اینترنتی جدی تر است؛ چون خودروی آنها هم وسیله زندگی و هم ابزار کسب درآمد است. بنابراین افزایش محدودیت ها به تنهایی نمی تواند نوسازی را تضمین کند. محدود کردن سوخت و تردد، پول خرید خودروی جدید برای مالک ایجاد نمی کند.

اسقاط بدون حمایت مالی کافی نیست

اگر دولت می خواهد خودروهای فرسوده را از خیابان خارج کند، باید در کنار محدودیت ها، مسیر خرید خودروی جایگزین را هم فراهم کند. این حمایت می تواند شامل وام خرید، تسهیلات کم بهره، فروش اقساطی یا استفاده از ارزش خودروی فرسوده و گواهی اسقاط برای خرید خودروی جدید باشد. در واقع سیاست نوسازی باید دو بخش داشته باشد:

اگر فقط بخش اول اجرا شود، ممکن است مالک همچنان خودروی فرسوده خود را نگه دارد؛ چون توان مالی خرید جایگزین را ندارد.

استمرار اسقاط تعیین کننده است

مشکل خودروهای فرسوده در چند سال ایجاد نشده که با یک طرح کوتاه مدت حل شود. تجربه برنامه های اسقاط در دهه ۸۰ نشان داد که توقف یا ضعیف شدن این طرح ها می تواند دوباره به انباشت خودروهای قدیمی منجر شود. بنابراین اجرای موفق آیین نامه جدید به استمرار برنامه اسقاط وابسته است. اگر این روند چند سال اجرا و سپس متوقف شود، بخشی از مشکل دوباره به نقطه اول برمی گردد.

هدف فقط حذف خودروی قدیمی نیست

در نهایت، اصل اسقاط خودروهای فرسوده برای کاهش مصرف سوخت، آلودگی هوا و افزایش ایمنی ضروری است. اما نوسازی زمانی اتفاق می افتد که خروج خودروی قدیمی با ورود خودروی جایگزین همراه باشد. برای همین، اجرای این سیاست به دو موضوع وابسته است:

1. اجرای مستمر و جدی طرح اسقاط.
2. ایجاد امکان واقعی برای خرید خودروی جایگزین.

خودروی فرسوده را می توان با قانون از خیابان محدود کرد، سهمیه سوخت آن را تغییر داد یا امکان نقل و انتقالش را گرفت؛ اما نمی توان با مقررات، قدرت خرید مالک را افزایش داد. در نهایت، معیار موفقیت این طرح نباید فقط تعداد خودروهای اسقاط شده باشد.

سوال اصلی این است که: چه تعداد خودروی فرسوده واقعا با خودروی جدید یا کم کارکرد جایگزین می شوند؟

اگر این اتفاق رخ دهد، محدودیت های جدید می توانند به نوسازی واقعی ناوگان منجر شوند؛ در غیر این صورت، خطر آن وجود دارد که فشار اقتصادی بر مالکان بیشتر شود، بدون اینکه سرعت جایگزینی خودروها به اندازه کافی افزایش پیدا کند.

منبع: آخرین خودرو